Uwaga! strona przeniesiona na inny serwer!

Całkowanie metodami numerycznymi


[Komentarz LeMUra]
[Komentarz Kaczusia]


W skrócie
Jakiś czas temu w MA pojawił się artykuł na temat całkowania metodami numerycznymi. Ja na łamach Izviestii chciałbym kontynuować rozpoczęty tam temat. Mam nadzieję, iż czytający ten tekst zapoznali się z tamtym artykułem (MA 8/95), jeżeli nie to i tak zapraszam do zapoznania się z problemem.

W artykule z Magazynu Amiga było opisane jak metodą trapezów, oraz najmniejszych kwadratów znaleźć całkę oznaczoną na pewnym przedziale (czyli pole powierzchni zawarte między wykresem funkcji, a osią 0X). Ja natomiast chciałbym pójść dalej i pokazać wam jak policzyć całę podwójną funkcji dwóch zmiennych, czyli objętość zawartą między wykresem funkcji i płaszczyzną wyznaczoną przez osie XY (qrcze, tu już pewnie niektórych przechodzą ciarki, a co dopiero jak ja chcę jeszcze ograniczyć boki tak powstałej figury funkcjami...). Ale nie przejmujcie się nie jest to takie trudne na jakie wygląda :))), a jeśli komuś nie uda się tego złapać po pierwszym przeczytaniu proponuję najpierw przejrzenie przykładu, a następnie powtórną lekturę artykułu.

Tak więc nawiązując do artykułu z MA również podzielimy naszą figurę na kilka (no może trochę więcej niż kilka :) mniejszych figur. Będą to ciękie, ale długie wielościany (przede wszystkim graniastostosłupy, ale o tym później). Policzymy objętości tych figur i zsumujemy je (czyli dla wtajemniczonych nie mniej ni więcej, tylko korzystanie z definicji całki Riemmana (hi Elis - może kiedyś znowu podyskutujemy sobie w języku zrozumiałym dla nielicznych? :)). Czyli jak widać nic trudnego do zakodowania, mógłbym na tym skończyć mój artykuł, ale sądzę, iż powinienem wyczulić czytających na kilka istotnych rzeczy.

Pierwszą dość istotną rzeczą jest podział powierzchni X0Y na małe wielokąty (przede wszystkim prostokąty) Jak to zrobić? Należy sobie ustalić szerokość podziałki zarówno na osi X, jak i Y. Jeżeli naszą płaszczyznę mielibyśmy ograniczoną prostokątem nie byłoby problemu. Po prostu dzielimy na małe prostokąciki i po kłopocie. Sprawa natomiast komplikuje się gdy z góry i z dołu ograniczamy funkcjami. Podziały Najprościej byłoby ustalić ilość podziałów i po kłopocie, ale czy na pewno? Mamy wtedy problem ze zmienną dokładnością obliczeń, co przy niektórych funkcjach może doprowadzić do naprawdę dziwnych wyników. Proponuję więc podział na równe prostokąty (metoda najmniejszych kwadratów; dobrze - ktoś powie, ale wtedy może się okazać, iż pomijamy dość duże fragmenty funkcji... Niekoniecznie, ponieważ połączymy tą metodę z metodą trapezów (cóż matematyka to taka dziedzina, że trudno jest nam znaleźć najlepszą i uniwersalną metodę, która byłaby odporna na różne "przypadłości", dlatego nie należy ograniczać swojej wiedzy jedynie do jednej czy dwu metod - zawsze na problem należy spojrzeć ogólniej, poznać wszystkie za i przeciw metody, oraz dobrać tak zestaw metod, aby w miarę możliwości się uzupełniały). To znaczy cały środek dzielimy na równe małe prostokątyProstokaty , natomiast pozostałości dzielimy na trapezy calk_2.jpg (9854 bytes) i trójkąty (trapez ze zdegerowaną do zera podstawą krótszą :).Trojkaty

OK mamy już podział, teraz definicja całki Riemmana mówi nam o tym, iż należy z takiego obszaru wybrać punkt reprezentujący ten obszar. Najłatwiej byłoby wybrać któryś z wierzchołków prostokąta (trapezu, lub trójkąta), lecz wtedy dostalibyśmy wynik dość nieprecyzyjny ale przede wszystkim zamazujący informacje o funkcji. W takim razie, jak mówi nam doświadczenie najlepsze są wartości środkowe, ale musimy wtedy wyznaczać punkty leżące w środku danego obszaru, a w przypadku trójkąta i trapezu nie jest to najprostrze. Co nam zatem pozostaje? Wartość średnia! Do średniej będziemy brać wartości funkcji we wszystkich wierzchołkach (w trójkącie 3, w prostokącie 4, w trapezie 5) więc ostateczny wzór stosowany do metody, to suma licz policzonych ze wzoru:


s[i] = P[i] * Ws[i];

gdzie:
s[i] - i-ty element sumy
P[i] - pole kolejnego małego obszaru (trójkąta, prostokąta lub trapezu)
Ws[i] - wartość średnia policzona na wierzchołkach tej figury

Kolejna uwaga, to fakt, iż należy uważać jeszcze na błąd zaokrąglenia na małe odcinki, ponieważ może okazać się, iż po takim podziale w wyniku zaokrąglenia dodając do siebie kolejne fragmenty odcinka przy ostatnik kroku znajdziemy się po za przedziałem w którym liczymy. Jeżeli funkcja ta jest ciągła poza tym przedziałem, a przynajmniej określona, to błąd obliczeń będzie niewielki, ale gdy funkcja nie jest określona poza przedziałem to mogą dziać się dziwne rzeczy. Dlatego (nie wiem, czym dokładnie jest ten błąd spowodowany i czy występuje on również na Amidze, podejrzewam, iż jest to wina bibliotek matematycznych) [problem leży po stronie reprezentacji liczb zmiennoprzecinkowych na maszynach liczących],


zamiast pisać:

for(i=0; warunek; i++)
{
   poczatek = koniec;
   koniec += podzial;
}

piszemy:

for(i=0; warunek; i++)
{
   poczatek = koniec;
   koniec = zero + (i+1)*podzial;
}

gdzie:
i - licznik,
warunek - warunek, dopóki ma być wykonywana pętla,
poczatek - początek kolejnego przedziału,
koniec - koniec kolejnego podziału,
podzial - długość podziału odcinka,
zero - początek pierwszego przedziału

Uwagi do listingu


spr
Funkcja sprawdza, czy wprowadzanedo niej liczby (argumenty) są wprowadzane rosnąco, jeśli nie - funkcja zmienia ich kolejność
Max
funkcja zwraca wartość większego z wprowadzonych argumentów
Min
funkcja zwraca wartość mniejszego z wprowadzonych argumentów
PodstWew
funkcja liczy pole podstawy figury 'wewnętrznej' (rysunek)
PodstZew i PodstZew2
funkcje liczące pole podstawy figury 'zewnętrznej'
Funkcja
funkcja zwraca wartość całkowanej funkcji
F1, F2
funkcje zwracające wartości funkcji ograniczających
Calka
funkcja liczy objętość pola pod wykresem funkcji całkowanej ograniczonej płaszczyzną OXY oraz powierzchniami prostopadłymi do tej płaszczyzny przechodzące przez wykresy odpowiednich funkcji x=xmin, x=xmax, y=F1, y=F2


W programie zostały użyte funkcje specyficzne dla języka C, przykładem może być operator ?:, zamiast niego mógłbym oczywiście użyć kilku innych funkcji i efekt byłby ten sam, ale w celach edukacyjnych, jak również dla skrócenia kodu programu użyłem tego operatora. Winny jestem zatem małe wyjaśnienie, otóż składnia tej funkcji (bo jak by nie było, to operator jest funkcją, tyle że możemy ją inaczej - w bardziej obrazowy sposób wywołać - o tym możecie się dowiedzieć w 3 części kursu programowania obiektowego prowadzonego również przeze mnie ;).



 warunek ? wartość1 : wartość2;

warunek
wyrażenie, które w zależności od tego, czy jest równe 0, czy też nie zwraca różne wartości - wartość1, lub wartość2.

Zamiast tego moglibyśmy zapisać:

if(warunek)
   return wartość2;
else
   return wartość1;

czyli aż 4 linijki - a tak piszemy tylko 1 i efekt jest ten sam :))

Mimo, iż nie używałem ani funkcji, ani bibliotek z C++, to jednak listing jest jako cpp - nie powinno to mieć wpływu na zrozumienie, po prostu archaicznie napisany kompilator czepia się w miejscach gdzie błędów nie ma (przynajmniej według standartu ANSI C), natomiast nie zauważa ich kompilując całość jako cpp. Takie obejście problemu - po prostu nie lubię użerać się z kiepskimi kompilatorami.

Aha, zapomniałbym, niestety przy zbyt dużej dokładności obliczeń mamy troszkę czekania, np. gdy zwiększyłem dokładność 10 krotnie (0.001 i 2000 podziałów) u mnie obliczenia trwały około godziny (030 - 50MHZ)

Kaczuś

.
Listing jako Bonus stuff.
Powrót do Menu